साँखु, काठमाडौँ।
आमा र सन्तानबीचको पवित्र सम्बन्धलाई सम्मान गर्दै मनाइने मातातीर्थ औंसी अर्थात् ‘आमाको मुख हेर्ने दिन’ आज देशभर श्रद्धा, भक्ति र भावनात्मक उमंगका साथ मनाइएको छ। वैदिक परम्परामा “मातृदेवो भव” भन्ने भावलाई आत्मसात् गर्दै यो दिन नेपाली समाजमा आमाप्रति कृतज्ञता व्यक्त गर्ने विशेष अवसरका रूपमा स्थापित हुँदै आएको छ।
राजधानीका काठमाडौँ, भक्तपुर र ललितपुर लगायत शहरी तथा ग्रामीण क्षेत्रमा बिहानैदेखि घरघरमा आमालाई सम्मान गर्ने परम्परा देखियो। सन्तानहरूले आमालाई मिठा परिकार खुवाउने, उपहार दिने, टिका लगाउने र आशीर्वाद लिने चलनले पारिवारिक सम्बन्धलाई अझ सुदृढ बनाएको देखिन्छ।
मातातीर्थमा श्रद्धालुको भीड
काठमाडौँको मातातीर्थ क्षेत्रमा हरेक वर्षझैँ यस वर्ष पनि ठूलो मेला लागेको छ। विशेषगरी दिवंगत आमाको सम्झनामा श्रद्धाञ्जली अर्पण गर्न हजारौं भक्तजनहरू त्यहाँ पुगेका छन्। तीर्थयात्रीहरूले कुण्डमा स्नान गरी मृतक आमाका नाममा मिष्ठान्न चढाउने तथा दानपुण्य गर्ने गरेका छन्। जनश्रुति अनुसार, यहाँ आमाको आत्माले सन्तानले चढाएको अन्न ग्रहण गर्ने विश्वासले यो स्थानलाई विशेष धार्मिक महत्व दिएको छ।
साँखुमा शालिनदीको बढ्दो महत्व
यता साँखु तथा शंखरापुर क्षेत्रमा पनि मातातीर्थ औंसीको महत्व पछिल्ला वर्षहरूमा झनै बढ्दै गएको छ। विशेषगरी शालिनदी क्षेत्रमा आजका दिन श्राद्ध, तर्पण तथा स्नान गर्न आउने भक्तजनहरूको घुईँचो उल्लेखनीय रूपमा बढेको स्थानीयवासीहरू बताउँछन्।
शालिनदी, जसलाई धार्मिक दृष्टिले पवित्र नदीका रूपमा लिइन्छ, यहाँ दिवंगत आमाको सम्झनामा जल तर्पण गर्ने, पिण्डदान गर्ने तथा शान्तिपूजा गर्ने परम्परा विस्तार हुँदै गएको छ। विगत केही वर्षयता काठमाडौँ उपत्यकाका विभिन्न स्थानबाट मात्र नभई बाहिरी जिल्लाबाट समेत श्रद्धालुहरू यहाँ पुग्ने क्रम बढेको देखिएको छ।
स्थानीयका अनुसार, मातातीर्थमा जस्तै शालिनदी क्षेत्रमा पनि आमाको सम्झनामा श्राद्ध गर्ने संस्कार विस्तार हुँदै जाँदा यो क्षेत्र नयाँ धार्मिक गन्तव्यका रूपमा स्थापित हुँदै गएको छ।
घरघरमा उत्सव, माइतीमा चहलपहल
आजको दिन बिहानै स्नान गरी आमालाई मिष्ठान्न भोजन खुवाउने, नयाँ लुगा दिने तथा आशिर्वाद लिने परम्परा व्यापक रूपमा पालना गरिएको छ। विवाह गरेर टाढा गएका चेलीबेटीहरू माइती फर्किने, आमासँग समय बिताउने र स्नेह साटासाट गर्ने दृश्यले गाउँघर तथा शहरहरूमा विशेष चहलपहल थपेको छ।
आमाबाट टाढा रहेका सन्तानहरूले फोन, सामाजिक सञ्जाल लगायतका माध्यमबाट आमाप्रति सम्मान व्यक्त गरेका छन्।
परम्परा, विश्वास र संस्कारको निरन्तरता
मातातीर्थ औंसीलाई देवलोक, पितृलोक र पृथ्वीलोक जोड्ने आध्यात्मिक सेतुका रूपमा पनि व्याख्या गरिन्छ। जीवित आमालाई सम्मान गर्नुका साथै दिवंगत आमाको सम्झनामा दान, तर्पण र पूजा गर्नु यस दिनको मुख्य विशेषता हो।
शास्त्रीय मान्यता अनुसार आमालाई पिताभन्दा पनि उच्च स्थान दिइएको पाइन्छ। त्यसैले यो दिन केवल धार्मिक अनुष्ठान मात्र नभई पारिवारिक मूल्य, संस्कार र भावनात्मक सम्बन्धको जगेर्ना गर्ने महत्वपूर्ण अवसर बनेको छ।
भावनात्मक एकताको पर्व
आमाको मुख हेर्ने दिन केवल एक पर्व होइन, यो सन्तानको समर्पण, माया र कृतज्ञताको उत्सव हो। साँखुको शालिनदीदेखि मातातीर्थसम्म देखिएको श्रद्धालुहरूको उपस्थितिले नेपाली समाजमा आमाप्रतिको सम्मान अझ गहिरिँदै गएको स्पष्ट संकेत दिएको छ।
आमा—जसले जीवन दिइन्, माया दिइन् र संसार देखाइन्—उहाँप्रति आज व्यक्त गरिएको सम्मानले समाजलाई संस्कार, सद्भाव र मानवताको बाटोमा अघि बढाउन थप प्रेरणा दिएको छ।
