शंखरापुर (साँखु), काठमाण्डौं। नेपाली काङ्ग्रेसको १५औँ महाधिवेशनबाट सभापतिमा निर्वाचित गगनकुमार थापाले ९४ प्रतिशतभन्दा बढी मत प्राप्त गरे पनि पार्टीभित्रको शक्ति सन्तुलन र भावी नेतृत्वको समीकरणबारे चर्चा सुरु भएको छ। सभापतिमा थापाले प्राप्त गरेको मतले उनको नेतृत्वलाई बलियो आधार दिएको छ। तर फरक राजनीतिक पृष्ठभूमि र आकाङ्क्षासहित केन्द्रीय कार्यसमितिमा आएका नेताहरूलाई समेटेर पार्टी सञ्चालन गर्नु उनको प्रमुख चुनौती हुने देखिएको छ।
महाधिवेशनमा थापाले ६ हजार ५८४ मत प्राप्त गर्दा सभापतिका प्रतिस्पर्धी श्यामकृष्ण खड्गीले ३७५ मत पाएका थिए। कुल ७ हजार १३ मत खसेकोमा ५४ मत बदर भएको थियो। खसेको कुल मतका आधारमा थापाले ९३.८८ प्रतिशत मत प्राप्त गरेका हुन्। यसअघि विशेष महाधिवेशनबाट सभापति चयन भएका थापाले नियमित महाधिवेशनमा पनि ठूलो मतान्तरसहित नेतृत्वको वैधानिकता प्राप्त गरेका छन्।
थापाको नेतृत्वमा नयाँ शक्ति संरचना
थापा नेतृत्वमा आएपछि पार्टीभित्र पुरानो गुटगत संरचना, विशेष महाधिवेशनबाट स्थापित नेतृत्व र नयाँ पुस्ताका नेताहरूको महत्त्वाकाङ्क्षाबीच कसरी सन्तुलन कायम हुन्छ भन्ने प्रश्न महत्त्वपूर्ण बनेको छ। सभापति थापाले पार्टीमा गुटगत प्रतिस्पर्धाभन्दा संगठन विस्तार, जनसम्पर्क र कार्यसम्पादनलाई प्राथमिकता दिने प्रतिबद्धता जनाउँदै आएका छन्। तर नेतृत्वप्रतिको समर्थनलाई व्यवहारमा एकताबद्ध संगठनमा रूपान्तरण गर्नु सहज नहुने राजनीतिक वृत्तमा चर्चा छ।
थापाको नेतृत्वमा विशेष महाधिवेशनबाट आएका नेता र पूर्वसभापति शेरबहादुर देउवा नेतृत्वको समूहबाट अलग भएर नयाँ समीकरणमा जोडिएका नेताहरू पनि छन्। पदाधिकारीको संरचनामा थापा पक्षधर नेताहरूको प्रभाव देखिए पनि फरक पृष्ठभूमिका नेताहरूको उपस्थितिले आगामी दिनमा सहमति र समन्वयको आवश्यकता बढाएको छ।
नेतृत्वको वरिपरि स्वाभाविक रूपमा समर्थकहरूको समूह बन्ने भए पनि त्यसलाई स्थायी गुटको स्वरूप नदिई संस्थागत निर्णय प्रक्रियामार्फत अघि बढ्नु थापाका लागि महत्त्वपूर्ण हुनेछ। पदाधिकारी तथा केन्द्रीय सदस्यहरूको जिम्मेवारी बाँडफाँट, संगठन सञ्चालनको शैली र निर्णय प्रक्रियाले नेतृत्वको आन्तरिक एकताको परीक्षण गर्नेछ।
शर्मा र देउवा समूहको भूमिकाबारे चर्चा
काङ्ग्रेसका वरिष्ठ उपसभापति विश्वप्रकाश शर्माको भूमिकालाई लिएर पनि पार्टीभित्र चर्चा भइरहेको छ। थापासँग लामो समयदेखि सहकार्य गर्दै आएका शर्मा पार्टीको नयाँ नेतृत्व संरचनामा महत्त्वपूर्ण जिम्मेवारीमा छन्। उनीहरूबीचको सहकार्यले पार्टीलाई अघि बढाउन सहयोग पुर्याउन सक्छ भने भावी नेतृत्वका विषयमा फरक आकाङ्क्षा देखिएमा शक्ति सन्तुलनको विषय थप जटिल बन्न सक्छ।
पार्टीभित्रको एउटा चर्चाअनुसार पूर्वसभापति देउवा निकट समूहले आगामी १६औँ महाधिवेशनलाई ध्यानमा राखेर शर्मासँग सहकार्यको सम्भावना खोज्न सक्छ। यद्यपि, शर्मालाई भावी सभापतिका रूपमा अघि सार्ने विषयमा देउवा समूहले औपचारिक निर्णय गरेको वा त्यस्तो रणनीति निश्चित रूपमा बनाएको पुष्टि भएको छैन। त्यसैले यसलाई स्थापित राजनीतिक तथ्यभन्दा सम्भावित समीकरणसम्बन्धी चर्चाका रूपमा बुझ्नुपर्छ।
देउवा नेतृत्वको पुरानो समूहको प्रभाव कति कायम रहन्छ र नयाँ नेतृत्वसँग त्यसको सम्बन्ध कस्तो बन्छ भन्ने विषयले पनि पार्टीको आन्तरिक राजनीतिमा प्रभाव पार्नेछ। पुरानो समूहका नेताहरूको सहभागिता र नयाँ नेतृत्वसँगको सहकार्यको अवस्थाले आगामी शक्ति सन्तुलनको स्वरूप निर्धारण गर्न सक्छ।
महामन्त्री पौडेलको भूमिका पनि महत्त्वपूर्ण
महामन्त्री प्रदीप पौडेललाई पनि पार्टीको भावी
नेतृत्वसँग जोडेर हेरिएको छ। उनी विशेष महाधिवेशनपछि बनेको नेतृत्व संरचनामा महामन्त्री बनेका थिए र १५औँ महाधिवेशनबाट पनि सोही पदमा निर्वाचित भएका छन्। नियमित महाधिवेशनमा उनले ४ हजार १९४ मत प्राप्त गरेको विवरण सार्वजनिक भएको छ।
पौडेलको सांगठनिक प्रभाव, नेतृत्वसँगको सम्बन्ध र पार्टीभित्र उनको भावी भूमिकाले पनि शक्ति सन्तुलनमा प्रभाव पार्न सक्छ। पदाधिकारी व्यवस्थापनका क्रममा थापासँग उनका केही विषयमा मतभिन्नता रहेको भन्ने चर्चा भए पनि त्यसले छुट्टै गुट निर्माणको निश्चित आधार तयार गरिसकेको प्रमाण सार्वजनिक रूपमा स्थापित छैन।
पौडेलले स्वतन्त्र राजनीतिक पहिचान निर्माण गर्दै संगठनभित्र आफ्नो प्रभाव विस्तार गर्ने प्रयास गरेमा त्यसले नेतृत्व संरचनामा थप बहस सिर्जना गर्न सक्छ। तर उनको भावी रणनीतिबारे निष्कर्ष निकाल्न आगामी निर्णय, सार्वजनिक अभिव्यक्ति र सांगठनिक गतिविधि हेर्नुपर्ने हुन्छ।
ठूलो मतसँगै संगठन सञ्चालनको जिम्मेवारी
थापाले प्राप्त गरेको ठूलो मत उनको नेतृत्वको महत्त्वपूर्ण आधार हो। तर महाधिवेशनमा प्राप्त मतलाई पार्टी सञ्चालनमा प्रभावकारी समर्थनमा बदल्न पदाधिकारी र केन्द्रीय सदस्यबीच समन्वय आवश्यक हुनेछ। नेतृत्वले सबै पक्षलाई निर्णय प्रक्रियामा सहभागी गराउन सकेमा आन्तरिक असहमति व्यवस्थापन गर्न सहज हुन सक्छ।
नयाँ केन्द्रीय कार्यसमितिका सदस्यहरूका लागि पनि सभापतिसँग सहकार्य गर्दै संगठनलाई प्रभावकारी बनाउनु महत्त्वपूर्ण हुनेछ। नेतृत्वलाई असहयोग गर्दा व्यक्तिगत तथा सांगठनिक राजनीतिक प्रभाव पर्न सक्ने भएकाले सहकार्यको दबाब रहन सक्छ। तथापि, सबै पदाधिकारीले थापालाई अनिवार्य रूपमा समर्थन गर्नेछन् भन्ने निष्कर्ष निकाल्न सकिँदैन। पार्टीभित्रको वास्तविक सम्बन्ध कार्यसम्पादन र निर्णय प्रक्रियाबाट स्पष्ट हुँदै जानेछ।
१६औँ महाधिवेशनतर्फको दृष्टि
थापाको नेतृत्वको मूल्याङ्कन मतको प्रतिशतले मात्र होइन, पार्टीको संगठन विस्तार, आन्तरिक लोकतन्त्र, निर्णय प्रक्रियामा पारदर्शिता र जनतासँगको सम्बन्धले पनि गर्नेछ। सभापतिको बलियो जनमत र केन्द्रीय कार्यसमितिभित्र रहेका विविध राजनीतिक पृष्ठभूमिका नेताहरूबीचको सम्बन्ध आगामी दिनमा महत्त्वपूर्ण हुनेछ।
शर्मा र पौडेलको भूमिका, देउवा समूहसँगको सम्बन्ध तथा नयाँ नेतृत्वले गुटगत प्रतिस्पर्धालाई कसरी व्यवस्थापन गर्छ भन्ने विषयले पार्टीको भावी राजनीतिक दिशा प्रभावित पार्न सक्छ। यद्यपि, १६औँ महाधिवेशनमा कसले नेतृत्वका लागि दाबी गर्छ वा कुन समूहबीच समीकरण बन्छ भन्ने कुरा अहिले नै निश्चित भइसकेको छैन।
थापाका लागि तत्कालीन चुनौती भनेको महाधिवेशनबाट प्राप्त ठूलो जनमतलाई संगठनात्मक एकता र प्रभावकारी कार्यसम्पादनमा रूपान्तरण गर्नु हो। त्यसमा सफलता प्राप्त गर्न सके उनको नेतृत्वले पार्टीभित्र संस्थागत आधार बलियो बनाउन सक्छ। अन्यथा, फरक राजनीतिक आकाङ्क्षा र समूहगत स्वार्थ व्यवस्थापनको विषय आगामी दिनमा पनि कांग्रेसको आन्तरिक राजनीतिको प्रमुख बहस बन्नेछ।
