शंखरापुर(साँखु),काठमाण्डौं। नेपाली तथा नेपालभाषाको गीत–संगीत क्षेत्रमा छ दशकभन्दा लामो समय आफ्नो स्वर, सिर्जना र साधनाबाट योगदान पुर्याएका अग्रज गायक, रचनाकार, संगीतकार तथा नाटककार रत्न ‘बेहोसी’ बज्राचार्यको ९१ वर्षको उमेरमा निधन भएको छ।
नेपाली संगीतको प्रारम्भिक रेडियो यात्रादेखि नेपालभाषाको मौलिक गीत–संगीतको विकाससम्म महत्वपूर्ण योगदान पुर्याउनुभएका बेहोसीको बुधबार निधन भएको हो। उहाँको निधनको खबरले नेपाली तथा नेपालभाषाको सांगीतिक क्षेत्रमा शोक छाएको छ। सञ्चारकर्मी तथा नेवाः पत्रकार दवूका पूर्वअध्यक्ष सुरजवीर बज्राचार्यले उहाँको निधनको जानकारी दिनुभएको हो।
रेडियो नेपालको इतिहाससँग जोडिएको स्वर
रत्न बेहोसीको सांगीतिक यात्रा केवल एउटा गायकको व्यक्तिगत यात्रा थिएन, नेपाली रेडियो संगीतको प्रारम्भिक विकाससँग जोडिएको एउटा महत्वपूर्ण अध्यायसमेत थियो।
विसं २०१३ मा उहाँले रेडियो नेपालमा स्वर परीक्षा दिनुभएको थियो। १७ जना प्रतिस्पर्धीमध्ये एकल गायकका रूपमा छनोट हुनुभएका बेहोसीले स्वर परीक्षा उत्तीर्ण गरेकै दिन रेडियो नेपालबाट प्रत्यक्ष प्रसारणमा गीत गाउने अवसर प्राप्त गर्नुभएको थियो।
त्यो समय रेडियो नेपाल नेपाली संगीतको प्रमुख माध्यमका रूपमा स्थापित हुँदै गरेको अवस्था थियो। स्वर परीक्षा उत्तीर्ण गरेर सोही दिन प्रत्यक्ष प्रसारणमा गीत गाउने कलाकारका रूपमा बेहोसीको नाम नेपाली रेडियो संगीतको प्रारम्भिक इतिहासमा विशेष रूपमा जोडिन्छ।
१२ वर्षकै उमेरदेखि कला यात्रामा
बेहोसीको कला यात्रा भने रेडियो नेपालबाट सुरु भएको थिएन। उहाँले करिब १२ वर्षको उमेरदेखि नै नाटक तथा संगीत क्षेत्रमा आफ्नो प्रतिभा प्रस्तुत गर्न थाल्नुभएको थियो।
विसं २०१० सालदेखि नेपाली र नेपालभाषाको गीत–संगीतको श्रीवृद्धि, विकास र समृद्धिका लागि सक्रिय रहनुभएका उहाँले गायनसँगै गीत लेखन, संगीत सिर्जना तथा नाटकको क्षेत्रमा समेत काम गर्नुभयो।
बाल्यकालदेखि सुरु भएको उहाँको कला यात्रा जीवनको अन्तिम चरणसम्म पनि नेपाली र नेपालभाषाको सांगीतिक परम्परा तथा संस्कृतिसँग जोडिइरह्यो।
‘मलाई मेरो देशको सिन्दूर लाउन मन छ’देखि नेपालभाषाका लोकप्रिय गीतसम्म
बेहोसीका स्वरमा रहेका नेपाली तथा नेपालभाषाका थुप्रै गीत लोकप्रिय छन्। भारती उपाध्यायसँग गाउनुभएको ‘मलाई मेरो देशको सिन्दूर लाउन मन छ’ उहाँका चर्चित नेपाली गीतमध्ये एक हो।
त्यसैगरी तीर्थकुमारी थापासँग गाउनुभएको नेपालभाषाको लोकप्रिय गीत ‘सु मदुगु ताक स्वया वा’ ले उहाँलाई नेपालभाषाका श्रोता–दर्शकमाझ पनि विशेष रूपमा स्थापित गरेको थियो।
उपलब्ध विवरणअनुसार उहाँले नेपालभाषामा करिब ५० तथा नेपाली भाषामा कम्तीमा १० वटा गीतमा स्वर दिनुभएको थियो। उहाँका स्वर तथा रचना रहेका दर्जनौँ गीत क्यासेटमा सुरक्षित रहेको जनाइएको छ।
नारायणगोपालदेखि भक्तराजसम्मका समकालीन
नेपाली आधुनिक संगीतको विकासक्रममा बेहोसी दोस्रो पुस्ताका महत्वपूर्ण गायकका रूपमा स्मरण गरिनुहुन्छ। उहाँका समकालीनमा स्वरसम्राट् नारायणगोपाल गुरुवाचार्य, गोल्डेन भ्वाइसका रूपमा चिनिनुभएका प्रेमध्वज प्रधान, वरिष्ठ संगीतकार नातिकाजी श्रेष्ठ, शिवशंकर मानन्धर तथा भक्तराज आचार्यलगायतका स्रष्टा हुनुहुन्थ्यो।
त्यसअघि मास्टर रत्नदास प्रकाश, हरिकृष्ण श्रेष्ठ र बच्चु कैलाशलगायतका कलाकार नेपाली संगीतको पहिलो पुस्ताका प्रतिनिधि मानिन्थे। यसरी हेर्दा रत्न बेहोसीको सांगीतिक जीवन नेपाली आधुनिक गीत–संगीतको पुस्तान्तरण र विकासक्रमसँग प्रत्यक्ष जोडिएको देखिन्छ।
जीवनकालमै ‘नेपालरत्न’ सम्मान
बेहोसीको योगदानको कदर उहाँ जीवित रहँदै विभिन्न सम्मानबाट गरिएको थियो। ललितपुर वडा नं. १६ को तर्फबाट उहाँलाई ‘ललितरत्न सम्मान’ तथा ‘गणेशदेवी स्मृति पुरस्कार’ प्रदान गरिएको थियो।
विसं २०८२ भदौमा उहाँको ९०औँ जन्मदिनको अवसर पारेर नेवाः साधना कला केन्द्रले उहाँलाई ‘नेपालरत्न सम्मान’ प्रदान गरेको थियो। ललितपुरको ज्यापु प्रज्ञा भवनमा आयोजित सम्मान समारोहसँगै ‘रत्न बेहोसी एकल साँझ’ समेत आयोजना गरिएको थियो। कार्यक्रममा उहाँको लामो सांगीतिक यात्रालाई नेपाली तथा नेपालभाषाको सांस्कृतिक सम्पदासँग जोडेर सम्मान गरिएको थियो।
जीवनको उत्तरार्धमा प्राप्त उक्त सम्मान उहाँको दशकौँ लामो सांगीतिक साधनाको सार्वजनिक कदरका रूपमा समेत हेरिएको थियो।
पाटनको भिन्छबहालदेखि भोलढोकासम्म
रत्न बेहोसी पाटनको भिन्छबहालमा हुर्किनुभएको थियो। जीवनको पछिल्लो समय उहाँ भोलढोकामा बस्दै आउनुभएको थियो।
उहाँका दुई छोरा आनन्द र चेतन बज्राचार्य तथा छोरी मुनु बज्राचार्य हुनुहुन्छ।
त्यागलमा अन्तिम श्रद्धाञ्जली, पशुपतिमा अन्त्येष्टि
बेहोसीको पार्थिव शरीरलाई अन्तिम श्रद्धाञ्जलीका लागि ललितपुरको त्यागलस्थित नेपाल भाषा मंका खलःमा राखिएको थियो। विभिन्न क्षेत्रका व्यक्तित्व, कलाकार, शुभेच्छुक तथा नेपालभाषा र संगीत क्षेत्रसँग आबद्ध व्यक्तिहरूले उहाँप्रति अन्तिम श्रद्धाञ्जली अर्पण गरेका थिए।
त्यसपछि उहाँको बुधबार नै पशुपति आर्यघाटमा अन्त्येष्टि गरिएको हो।
एउटा युगको सांगीतिक स्मृति
रत्न बेहोसीको निधनसँगै नेपाली तथा नेपालभाषाको संगीत क्षेत्रले एउटा त्यस्तो पुस्ताका साधक गुमाएको छ, जसले रेडियो नेपालको प्रारम्भिक प्रसारणकालदेखि आधुनिक संगीतको विकासक्रमसम्म आफ्नो उपस्थिति जनायो।
उहाँले छाडेर जानुभएको स्वर, सिर्जना र सांगीतिक योगदान अब अभिलेख, क्यासेट तथा नयाँ पुस्ताका स्मृतिमा जीवित रहनेछन्। विशेषतः नेपाली र नेपालभाषाको सांगीतिक परम्परालाई समान रूपमा आत्मसात् गर्दै अघि बढ्नुभएका बेहोसीको योगदानले उहाँलाई दुई भाषाको संगीतबीचको एउटा महत्वपूर्ण सेतुका रूपमा स्थापित गरेको छ।
समयसँगै प्रविधि फेरिएको छ, संगीत सुन्ने माध्यम फेरिएका छन् र पुस्ता पनि फेरिएको छ। तर रेडियोको पुरानो तरंगबाट आएको त्यो स्वर रत्न बेहोसीको सांगीतिक यात्राको परिचय बनेर नेपाली संगीतको इतिहासमा लामो समयसम्म सम्झिइरहनेछ।
