शंखरापुर, काठमाडौँ, असार २४ गते।
अमेरिका र इरानबीचको सैन्य तथा कूटनीतिक तनाव थप चर्किँदै जाँदा मध्यपूर्वको सुरक्षा अवस्था संवेदनशील बनेको छ। अमेरिकी हवाई आक्रमणपछि बुधबार कुवैत र बहराइनमा एयर रेड सायरन बजाइएपछि खाडी क्षेत्रमा उच्च सतर्कता अपनाइएको छ भने विश्व ऊर्जा तथा वित्तीय बजारमा समेत त्यसको प्रभाव देखिन थालेको छ।
कुवेतको सरकारी समाचार एजेन्सी (KUNA) का अनुसार देशभर एयर रेड सायरन सक्रिय पारिएको थियो। बहराइनको गृह मन्त्रालयले पनि नागरिकलाई शान्त रहन, सरकारी निर्देशनको पालना गर्न तथा तत्काल नजिकको सुरक्षित स्थानमा जान आग्रह गरेको छ। यद्यपि दुवै देशले सायरन बजाउनुको कारण वा कुनै प्रत्यक्ष आक्रमण भएको आधिकारिक पुष्टि गरेका छैनन्।
अमेरिकी सेनाको केन्द्रीय कमाण्ड (CENTCOM) ले इरानका ८० भन्दा बढी सैन्य ठेगानामा ‘प्रिसिजन’ हतियार प्रयोग गरी हवाई आक्रमण गरिएको जनाएको छ। अमेरिकी दाबीअनुसार इरानको एयर डिफेन्स प्रणाली, तटीय निगरानी प्रणाली, सतहबाट आकाशमा मार गर्ने मिसाइल, एन्टि–शिप क्रुज मिसाइल, ड्रोन प्रक्षेपण स्थल तथा अन्य सामरिक संरचनालाई निशाना बनाइएको हो। होर्मुज जलडमरूमध्य क्षेत्रमा रहेका इरानका ६० भन्दा बढी साना सैन्य डुङ्गामाथि पनि आक्रमण गरिएको अमेरिकाको दाबी छ।
अमेरिकाले सिरिक, केश्म र बन्दर अब्बास क्षेत्रका सैन्य पूर्वाधारलाई लक्षित गर्दै ती संरचनाबाट अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारिक जहाजमाथि खतरा उत्पन्न भएको आरोप लगाएको छ। होर्मुज जलडमरूमध्य विश्वको सबैभन्दा व्यस्त तेल ढुवानी मार्गमध्ये एक भएकाले त्यहाँको सुरक्षा अवस्थाले अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारमा प्रत्यक्ष प्रभाव पार्ने विश्लेषण गरिएको छ।
उता इरानले अमेरिकी कारबाहीलाई दुई देशबीच भएको समझदारी (MoU) को गम्भीर उल्लंघन भएको जनाएको छ। इरानी संसद्का सभामुख मोहम्मद बाधेर गालिबाफले अमेरिकाले सम्झौताका पाँच प्रमुख सर्त उल्लंघन गरेको आरोप लगाउँदै होर्मुजमा हस्तक्षेप, सैन्य धम्की, इरानी तेल निर्यातमाथि पुनः प्रतिबन्ध, दक्षिणी इरानमा हवाई आक्रमण तथा लेबनानमा इजरायली सैन्य कारबाहीलाई दिएको समर्थनलाई त्यसको प्रमाणका रूपमा उल्लेख गरेका छन्।
इरानका उपविदेशमन्त्रीले पनि अमेरिकी सैन्य कारबाहीलाई अन्तर्राष्ट्रिय सहमतिको उल्लंघन भएको बताएका छन्। विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ताले होर्मुज जलडमरूमध्य हुँदै गुड्ने जहाजमाथि इरानले आक्रमण गरेको भन्ने अमेरिकी आरोप अस्वीकार गर्दै उक्त जलमार्गको सुरक्षा सुनिश्चित गर्ने जिम्मेवारी इरानकै रहेको बताएका छन्।
यसैबीच अमेरिकी हवाई आक्रमणपछि इरानी राष्ट्रपति मसूद पजशकियान इराकको नजफ भ्रमण छोट्याएर तेहरान फर्किएका छन्। इरानी सरकारी सञ्चारमाध्यमका अनुसार उनले सुरक्षा अवस्थाबारे उच्चस्तरीय छलफल सुरु गरेका छन्।
अर्कोतर्फ, इरानका पूर्व सर्वोच्च नेता अयातुल्लाह अली खामेनेईको पार्थिव शरीर इराकको पवित्र सहर नजफ पुर्याइएको छ। इराकी उच्च अधिकारी, धार्मिक नेताहरू तथा इरानी प्रतिनिधिमण्डलको उपस्थितिमा श्रद्धाञ्जलि अर्पण गरिएको छ। नजफपछि कर्बला हुँदै पार्थिव शरीर पुनः इरान लगिने र जुलाई ९ मा उनको गृहनगर मशहदमा अन्त्येष्टि गरिने कार्यक्रम तय गरिएको छ। सम्भावित सुरक्षा चुनौतीलाई दृष्टिगत गर्दै नजफ र आसपासका क्षेत्रमा कडा सुरक्षा व्यवस्था लागू गरिएको छ।
अमेरिकी आक्रमणको प्रभाव विश्व अर्थतन्त्रमा पनि देखिन थालेको छ। अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा अमेरिकी कच्चा तेल (WTI) को मूल्य करिब २.७ प्रतिशतले बढेर प्रतिव्यारेल ७२.४० अमेरिकी डलर पुगेको छ। अमेरिकाले जुलाई १७ देखि इरानी तेल निर्यातमाथि पुनः प्रतिबन्ध लागू गर्ने घोषणा गरेपछि विश्व बजारमा आपूर्ति प्रभावित हुने अनुमान गरिएको छ। अमेरिकी ट्रेजरी बोन्ड बजारमा पनि उतारचढाव देखिएको छ भने मुद्रास्फीति र ब्याजदर बढ्ने चिन्ता लगानीकर्तामा बढेको विश्लेषण गरिएको छ।
विश्लेषकहरूका अनुसार अमेरिका–इरानबीचको बढ्दो तनावले मध्यपूर्वको सुरक्षा अवस्था मात्र होइन, विश्व ऊर्जा आपूर्ति, समुद्री व्यापार, अन्तर्राष्ट्रिय वित्तीय बजार तथा क्षेत्रीय स्थिरतामै दीर्घकालीन प्रभाव पार्न सक्ने संकेत देखिएको छ।
समयरेखा
अमेरिकी सेनाद्वारा इरानका ८० भन्दा बढी सैन्य लक्ष्यमा हवाई आक्रमण।
होर्मुज क्षेत्रमा इरानका ६० भन्दा बढी साना सैन्य डुङ्गा निशानामा परेको अमेरिकी दाबी।
कुवैत र बहराइनमा एयर रेड सायरन बजाइयो।
इरानले अमेरिकामाथि सम्झौता उल्लंघन गरेको आरोप लगायो।
राष्ट्रपति मसूद पजशकियान नजफबाट तेहरान फर्किए।
पूर्व सर्वोच्च नेता अयातुल्लाह अली खामेनेईको पार्थिव शरीर नजफ पुर्याइयो।
अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्य वृद्धि।
मुख्य तथ्य
८०+ सैन्य लक्ष्यमा अमेरिकी हवाई आक्रमण।
६०+ इरानी सैन्य डुङ्गा निशानामा परेको अमेरिकी दाबी।
२.७ प्रतिशत ले WTI कच्चा तेलको मूल्य वृद्धि।
जुलाई १७ देखि इरानी तेल निर्यातमाथि अमेरिकी प्रतिबन्ध पुनः लागू हुने घोषणा।
खाडी क्षेत्रमा उच्च सुरक्षा सतर्कता जारी।
