शंखरापुर, काठमाडौं — समय फेरियो, पुस्ता फेरिए, जीवनशैली र प्रविधिले समाजको स्वरूप बदल्दै गयो। तर साँखुको माटो, संस्कृति, इतिहास र जनजीवनलाई शब्द, नाटक तथा अभिनयमार्फत अभिव्यक्त गर्दै आएको जीवन श्रेष्ठको कलम भने चार दशकदेखि निरन्तर चलिरहेको छ।
कलाकार तथा रंगकर्मी श्रेष्ठले चार दशक लामो सिर्जनायात्राका क्रममा साँखुको मौलिक कला, संस्कृति, परम्परा, जात्रा र सामाजिक जीवनलाई आफ्नो सिर्जनाको मुख्य विषय बनाउँदै आएका छन्। यही निरन्तर यात्राको अर्को महत्वपूर्ण कडीका रूपमा उनका एकसाथ छ वटा कृति दशैंअघि सार्वजनिक हुने तयारीमा छन्।
श्रेष्ठका ‘सिलु’, ‘कुमारी’, ‘शंखधर’, ‘लाखे व मैचा’, ‘मतिनाया पारू’ र ‘तिमिला’ गरी छ कृति प्रकाशन तथा विमोचनको तयारीमा छन्। यी कृतिमार्फत साँखुको सांस्कृतिक जीवन, परम्परा, स्थानीय इतिहास र जनजीवनका विविध पक्षलाई पाठकमाझ पुर्याउने प्रयास गरिएको छ।
श्रेष्ठका लागि सिर्जना मनोरञ्जनको माध्यम मात्र होइन, आफ्नै माटोको कथा, स्मृति र संस्कृतिलाई भावी पुस्ताका लागि सुरक्षित राख्ने सांस्कृतिक अभियान पनि हो। उनका सिर्जनामा साँखु एउटा भौगोलिक स्थानका रूपमा मात्र सीमित हुँदैन; त्यहाँको इतिहास, संस्कृति, जात्रा, चाडपर्व, सामाजिक सम्बन्ध र मानिसका अनुभूतिसहितको जीवन्त संसारका रूपमा उपस्थित हुन्छ।
सडक नाटकदेखि टेलिभिजनसम्मको रंगयात्रा
श्रेष्ठको रंगकर्म यात्रा पनि उत्तिकै उल्लेखनीय छ। २०४४ साल कात्तिकमा प्रकाशित ‘अर्ध पागल’ सडक नाटक संग्रह नेपाल भाषामा प्रकाशित प्रारम्भिक महत्वपूर्ण सडक नाटक कृतिमध्ये एक हो। त्यसैगरी नेपाल भाषामा प्रारम्भिक चरणमै प्रदर्शन भएको सडक नाटक ‘सयका दिसँ व थ्वन स्वीकार यायमा’ को लेखन तथा निर्देशन पनि श्रेष्ठले गरेका थिए। उक्त नाटक साँखुको सक्व इपाटोलमा प्रदर्शन गरिएको थियो।
साँखुका टोल–टोलमा हुने सांस्कृतिक प्रदर्शन तथा परम्परागत दबु प्याँखमा विभिन्न पात्रको भूमिका निर्वाह गर्दै आएका श्रेष्ठ विशेषगरी नायकका भूमिकामा स्थानीय दर्शकमाझ परिचित छन्। त्यसैले उनी साँखुको रंगमञ्चीय इतिहासमा लामो समयदेखि सम्झिइने नामका रूपमा स्थापित छन्।
नेपाल भाषाबाट नेपाल टेलिभिजनमा प्रसारित ‘पला ख्याँय’ कार्यक्रममा समेत श्रेष्ठ लेखक तथा कलाकारका रूपमा सहभागी भएका थिए। सडक नाटक, दबु प्याँख, सांस्कृतिक प्रस्तुति हुँदै टेलिभिजनसम्म फैलिएको उनको रंगकर्म यात्राले साँखुको स्थानीय कला र नेपाल भाषाको रंगपरम्परासँग उनको चार दशक लामो सम्बन्धलाई उजागर गर्छ।
पहिलेका कृतिमा पनि साँखुको जीवन
श्रेष्ठका यसअघि ‘चिपनिप’, ‘राजमती’, ‘महाद्यःझ्वाला’, ‘साँखुको विस्केटजात्रा’, ‘या अर्धपागल’ र ‘सलख्वाःमाजु’ लगायतका कृति प्रकाशित भइसकेका छन्।
उनका प्रकाशित तथा प्रकाशोन्मुख कृतिलाई समग्रमा हेर्दा ती पुस्तकको सूची मात्र नभई साँखुको सामाजिक तथा सांस्कृतिक जीवनका विभिन्न कालखण्डका अभिलेखजस्ता देखिन्छन्। एउटा पुस्ताले देखेको साँखु, भोगेको समाज, मनाएको जात्रा र अनुभव गरेको सांस्कृतिक जीवनलाई अर्को पुस्तासम्म पुर्याउने काम उनका सिर्जनाले गरिरहेका छन्।
विशेषगरी आधुनिकताको तीव्र विस्तारसँगै स्थानीय भाषा, संस्कृति, परम्परा र मौलिक पहिचान संरक्षणको चुनौती बढिरहेका बेला श्रेष्ठको सिर्जनात्मक सक्रियतालाई सांस्कृतिक दस्तावेजीकरणको महत्वपूर्ण प्रयासका रूपमा लिन सकिन्छ।
चार दशकदेखि निरन्तर लेखन र रंगकर्ममा सक्रिय श्रेष्ठका लागि आउन लागेका छ कृति केवल नयाँ प्रकाशन होइनन्। ती आफ्नो माटोप्रतिको आत्मीयता, संस्कृतिप्रतिको जिम्मेवारी र समयसँगै ओझेलमा पर्न सक्ने स्मृतिलाई अक्षर तथा सिर्जनामार्फत सुरक्षित राख्ने निरन्तर प्रयासका रूपमा आएका छन्।
दशैंअघि हुन लागेको छ कृतिको विमोचनले श्रेष्ठको चार दशक लामो सिर्जनायात्रामा अर्को महत्वपूर्ण अध्याय थप्नेछ। समयसँगै धेरै कुरा परिवर्तन भए पनि आफ्नै माटोको कथा लेख्ने कलम निरन्तर चलिरहे इतिहास र संस्कृति पुस्तान्तरण भइरहने विश्वास श्रेष्ठको सिर्जनायात्राले स्थापित गरेको छ।
