साँखु,काठमाडौं : विश्व ऊर्जा आपूर्तिको ‘लाइफलाइन’ मानिने स्ट्रेट अफ हर्मुज पुनः खुला गर्ने इरानको घोषणाले अन्तर्राष्ट्रिय राजनीति र अर्थतन्त्र दुवैमा नयाँ सन्देश दिएको छ। युद्धविराम अवधिभर जलमार्ग खुला राख्ने निर्णय केवल यातायात सञ्चालनको विषय नभई शक्ति सन्तुलन, कूटनीति र आर्थिक दबाब व्यवस्थापनको संयुक्त रणनीति मानिएको छ।
इरानका विदेशमन्त्री अब्बास अराघची ले व्यावसायिक जहाजहरूको निर्बाध आवागमन सुनिश्चित गरिने स्पष्ट पार्दै हर्मुज पूर्ण रूपमा खुला रहने बताएका छन्। विश्वको करिब एकतिहाइ समुद्री तेल आपूर्ति यही मार्ग हुँदै हुने भएकाले यस निर्णयले तत्कालका लागि तेल बजारमा स्थिरता ल्याउने अपेक्षा गरिएको छ।
रणनीतिक मोड : दबाबबाट संवादतर्फ
विश्लेषकहरूका अनुसार इरानले फेब्रुअरीमा हर्मुज बन्द गर्नु सैन्य–राजनीतिक दबाब सिर्जना गर्ने प्रयास थियो। तर अहिलेको खुलापनले ‘टकराव’ बाट ‘संवाद’ तर्फ मोडिएको संकेत दिन्छ।
यसले अन्तर्राष्ट्रिय समुदायलाई इरान केवल जोखिम मात्र नभई सम्भावित साझेदार पनि हुन सक्छ भन्ने सन्देश दिन खोजेको देखिन्छ।
अमेरिकासँग सन्तुलनको संकेत
यसबीच अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प ले सार्वजनिक रूपमा इरानको निर्णयको स्वागत गर्दै धन्यवाद व्यक्त गरेका छन्।
यो प्रतिक्रियालाई दुई देशबीच प्रत्यक्ष द्वन्द्वभन्दा ‘managed rivalry’—नियन्त्रित प्रतिस्पर्धा—तर्फको संकेतका रूपमा हेरिएको छ।
तर दीर्घकालीन सहकार्यको आधार भने अझै स्पष्ट बनेको छैन।
क्षेत्रीय आयाम : इजरायल–लेबनान युद्धविरामको प्रभाव
इजरायल र लेबनान बीच १० दिने युद्धविराम सम्झौता लागू भएसँगै हर्मुज खोल्ने निर्णय आएको हो।
इजरायली प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतन्याहू ले यसलाई ‘ऐतिहासिक अवसर’ का रूपमा व्याख्या गरेका छन् भने इरान समर्थित हिज्बुल्लाह ले पनि सर्तसहित युद्धविराम पालना गर्ने जनाएको छ।
मस्कोले समेत समर्थन जनाउँदै दीर्घकालीन शान्ति सम्झौताको सम्भावना औँल्याएको छ।
तेल बजारमा तत्काल राहत
हर्मुज खुला भएसँगै तेल आपूर्ति सहज हुने र मूल्यमा अस्थिरता घट्ने अपेक्षा गरिएको छ।
विशेषगरी एशियाली आयातकर्ता देशहरूका लागि यो सकारात्मक संकेत हो, जसले मध्यपूर्वी तेलमा उच्च निर्भरता राख्छन्।
युद्धविरामपछि के ?
इरान–अमेरिका युद्धविराम अप्रिल २२ मा सकिँदैछ। त्यसपछि स्थिति कस्तो हुन्छ भन्ने अझै अनिश्चित छ।
यदि कूटनीतिक वार्ता अघि बढेन भने पुनः तनाव बढ्ने र हर्मुजमार्ग जोखिममा पर्न सक्ने सम्भावना कायम छ।
निष्कर्ष : ‘मार्ग खोल्ने’ भन्दा ठूलो सन्देश
हर्मुज खोल्ने इरानको निर्णय तत्काल तनाव घटाउने र बजारलाई राहत दिने कदम हो।
तर यसको वास्तविक अर्थ गहिरो छ—यो शक्ति प्रदर्शन, कूटनीतिक संकेत र अन्तर्राष्ट्रिय दबाब व्यवस्थापनको संयोजन हो।
दीर्घकालीन प्रभाव भने अब हुने वार्ता र शक्ति सन्तुलनको आगामी समीकरणले निर्धारण गर्नेछ।
यदि चाहनुहुन्छ भने, म यसलाई अझ कडा editorial (मत/विश्लेषण स्तम्भ) शैलीमा पनि रूपान्तरण गर्न सक्छु, जुन साप्ताहिक स्तम्भका लागि अझ प्रभावकारी हुन्छ।।
