साँखु,काठमाण्डौं । विश्वकै सबैभन्दा संवेदनशील सामुद्रिक मार्गमध्ये एक मानिने स्ट्रेट अफ हर्मुज क्षेत्रमा बिहीबार पुनः अमेरिका र इरानबीच सैन्य तनाव चर्किएको छ। दुवै देशले एकअर्कामाथि आक्रमण गरेको आरोप लगाएपछि मध्यपूर्वमा फेरि युद्धको खतरा बढेको अन्तर्राष्ट्रिय विश्लेषकहरूले बताएका छन्।
अमेरिकी सेनाको सेन्ट्रल कमाण्ड (सेन्टकम) का अनुसार हर्मुज जलमार्ग हुँदै ओमानको खाडीतर्फ गइरहेका अमेरिकी नौसेनाका तीनवटा गाइडेड–मिसाइल विनाशक जहाजमाथि इरानले मिसाइल, ड्रोन तथा साना तीव्र गतिका डुंगामार्फत आक्रमण गरेको थियो। अमेरिकी पक्षले सबै आक्रमणलाई सफलतापूर्वक निष्क्रिय पारिएको दाबी गर्दै कुनै पनि युद्धपोतमा क्षति नभएको जनाएको छ।
सेन्टकमले त्यसपछि आत्मरक्षाका लागि इरानका मिसाइल तथा ड्रोन प्रक्षेपणस्थल, कमाण्ड सेन्टर तथा निगरानी केन्द्रहरूमा जवाफी आक्रमण गरिएको जानकारी दिएको छ। अमेरिकी सैन्य विज्ञप्तिमा “हामी तनाव बढाउन चाहँदैनौं, तर अमेरिकी फौजको सुरक्षाका लागि पूर्ण रूपमा तयार छौं” भनिएको छ।
यता इरानले भने अमेरिकाले नै युद्धविराम उल्लंघन गर्दै आफ्नो भूमिमा हवाई आक्रमण गरेको आरोप लगाएको छ। इरानको इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड कोर्स (आइआरजिसी) ले अमेरिकी सेनाले हर्मुज प्रवेश गरिरहेका तेल ट्यांकर र अर्को जहाजलाई लक्षित बनाएको दाबी गरेको छ।
इरानी पक्षका अनुसार केश्म टापु, बन्दर खामिर तथा सिरिक क्षेत्रमा अमेरिकी हवाई आक्रमण भएको थियो। इरानी सरकारी सञ्चारमाध्यमले पर्सियन खाडीस्थित केश्म टापु र बन्दर अब्बास क्षेत्रमा शक्तिशाली विस्फोट सुनिएको जनाएका छन्।
रिभोलुसनरी गार्ड्ससँग निकट मानिने फार्स न्युज एजेन्सीले केश्म टापुको बहमन बन्दरगाह क्षेत्रमा “शत्रु फौज”सँग प्रत्यक्ष भिडन्त भएको दाबी गरेको छ। साथै इरानी अधिकारीहरूले केही अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यममार्फत संयुक्त अरब इमिरेट्स समेत घटनामा अप्रत्यक्ष रूपमा संलग्न रहेको आरोप लगाएका छन्। यद्यपि यूएईले यसबारे औपचारिक प्रतिक्रिया दिएको छैन।
तनाव केवल समुद्री क्षेत्रमा सीमित नरही इरानको राजधानी तेहरान सम्म पुगेको बताइएको छ। इरानी सरकारी समाचार संस्था इरनाका अनुसार पश्चिमी तेहरान क्षेत्रमा ठूलो विस्फोटको आवाज सुनिएको थियो भने हवाई प्रतिरक्षा प्रणाली सक्रिय पारिएको थियो। स्थानीय बासिन्दामा त्रास फैलिएको समाचार बाहिर आएको छ।
अमेरिकी राष्ट्रपति Donald Trump ले भने घटनालाई सामान्य बनाउने प्रयास गरेका छन्। उनले एबीसी न्युजसँगको कुराकानीमा युद्धविराम अझै कायम रहेको दाबी गरेका छन्। पछि आफ्नो सामाजिक सञ्जाल ट्रुथ सोसलमार्फत उनले इरानी साना डुंगा समुद्रमा डुबाइएको तथा अमेरिकी युद्धपोततर्फ प्रहार गरिएका मिसाइल र ड्रोन नष्ट गरिएको उल्लेख गरेका छन्।
ट्रम्पले इरानलाई वार्तामार्फत सम्झौता स्वीकार गर्न चेतावनी दिँदै भविष्यमा अझ “कडा र हिंसात्मक जवाफ” दिन सकिने बताएका छन्। त्यसको जवाफमा इरानको खातम अल-अम्बिया केन्द्रीय कमाण्डले अमेरिकी कारबाहीलाई युद्धविराम उल्लंघन भन्दै “बलियो प्रतिकार” गर्ने चेतावनी दिएको छ।
इरानी टेलिभिजन प्रेस टिभीका अनुसार केही घण्टाको तनावपछि हर्मुज आसपासको अवस्था क्रमशः सामान्यतर्फ फर्किएको छ। तथापि गत अप्रिल ७ देखि लागू युद्धविरामपछि पनि दुवै पक्षबीच पटक–पटक सानो स्तरमा सैन्य भिडन्त भइरहेका छन्। सोमबार मात्रै अमेरिकी सेनाले हर्मुज क्षेत्रमा इरानी ड्रोन, क्रुज मिसाइल तथा साना डुंगा नष्ट गरेको जनाएको थियो।
यसैबीच, युद्धविरामलाई स्थायी बनाउने अमेरिकी प्रस्तावमाथि वासिङ्टन र तेहरानबीच वार्ता जारी रहेको जनाइएको छ। तर इरानको आणविक कार्यक्रम, हर्मुज जलमार्गको सुरक्षा तथा समुद्री आवागमन पुनः पूर्ण रूपमा खुलाउने विषयमा अझै सहमति हुन सकेको छैन।
पछिल्लो तनावको प्रत्यक्ष असर अन्तर्राष्ट्रिय तेल बजारमा देखिएको छ। समाचार संस्था रोयटर्सका अनुसार एसियाली बजारमा शुक्रबार अमेरिकी कच्चा तेलको मूल्य करिब ३ प्रतिशतसम्म बढेको छ। विश्वको करिब २० प्रतिशत तेल तथा ग्यास आपूर्ति हुने हर्मुज जलमार्गमा अस्थिरता बढे विश्व अर्थतन्त्र, ऊर्जा बजार तथा अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारमा व्यापक असर पर्ने विश्लेषण गरिएको छ।
विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय समाचारबाट संकलित तथ्यांक अनुसार तयार पारिएको।
