शंखरापुर (साँखु), काठमाण्डौं।
मकवानपुरको भीमफेदी गाउँपालिका–६ स्थित चिसापानीगढी नजिक बिहीबार बिहान भएको भीषण विद्युतीय माइक्रोबस (ईभी) दुर्घटनाले सिंगो देशलाई स्तब्ध बनाएको छ। काठमाडौँबाट छठ पर्व मनाउन सर्लाहीतर्फ जाँदै गरेको यात्रुवाहक ईभी सडकबाट करिब ७०० मिटर तल भीरमा खस्दा १४ जनाको मृत्यु भएको छ भने ६ जना घाइते भएका छन्।
मृत्यु हुनेमध्ये एउटै गाउँका १३ जना रहेका छन्। एकैपटक ठूलो संख्यामा आफ्ना नागरिक गुमाउनुपर्दा सर्लाहीको चक्रघट्टा गाउँपालिका–४, सुन्दरपुरटोल शोकमा डुबेको छ। एउटै यात्रामा निस्किएका परिवार तथा आफन्तजनमध्ये धेरैले ज्यान गुमाउँदा गाउँमा अपूरणीय मानवीय र सामाजिक क्षति पुगेको छ।
प्रहरी तथा सशस्त्र प्रहरी बलका अनुसार काठमाडौंबाट सर्लाहीतर्फ जाँदै गरेको म.प्र.०३–००१ ज ०८८० नम्बरको यात्रुवाहक ईभी हायस बिहीबार बिहान करिब ६ः१० बजे भीमफेदी–कुलेखानी सडकखण्डको चिसापानीगढी नजिक दुर्घटनामा परेको थियो। दुर्घटनाका बेला सवारीसाधनमा चालकसहित २० जना सवार रहेको खुलेको छ।
सशस्त्र प्रहरी बलका सहप्रवक्ता डीएसपी शैलेन्द्र थापाका अनुसार दुर्घटनामा मृत्यु हुने १४ जनामध्ये ११ जनाको शव हेटौँडा अस्पताल ल्याइएको थियो भने थप तीन जनाको शव दुर्घटनास्थलबाट फेला परेको थियो। मृतक सबैको पहिचान तथा आवश्यक कानुनी प्रक्रिया अघि बढाइएको जनाइएको छ।
मृतक तथा घाइतेको विवरण
दुर्घटनामा ज्यान गुमाउनेमध्ये सर्लाहीको चक्रघट्टा गाउँपालिका–४, सुन्दरपुरटोलका २५/२६ वर्षीय सुवेक यादव, आठ वर्षीया शिक्षा यादव, चार वर्षीया दीपिका कुमारी यादव, २५ वर्षीय सुवोध यादव, ११ वर्षीया अनु राय यादव, १५ वर्षीय रोहन यादव, २७ वर्षीय राम दुलार राय यादव, ३० वर्षीय गुड्ड राय यादव, २७ वर्षीया गायत्री देवी यादव र २७ वर्षीया पुनम यादव रहेका छन्।
त्यस्तै, दुर्घटनामा सर्लाहीको कबिलासी नगरपालिका–८ का ३० वर्षीय चालक रविशंकर कुमार मण्डलको पनि मृत्यु भएको छ। बाँकी मृतकको विस्तृत पहिचानसम्बन्धी विवरण सार्वजनिक हुन बाँकी रहेको छ।
दुर्घटनामा घाइते भएका ६ जनामध्ये तीन जना उपचारपछि हेटौँडा अस्पतालबाट डिस्चार्ज भएका छन्। डिस्चार्ज हुनेमा चक्रघट्टा गाउँपालिका–४, सुन्दरपुरटोलका ३३ वर्षीय मुकेश यादव, पाँच वर्षीय सक्षम कुमार यादव र २६ वर्षीय देवेन्द्र यादव रहेका छन्।
त्यसैगरी, थप उपचारका लागि चितवन पठाइएका घाइतेमा तीन वर्षीय सुजन यादव, ३१ वर्षीय देवेन्द्र राय यादव र १६ महिनाका सुदीप यादव रहेका छन्। घाइतेमध्ये देवेन्द्र राय यादवको अवस्था गम्भीर रहेको र अन्य दुई जनाको अवस्था मध्यम रहेको जनाइएको छ।
सुरक्षाकर्मीको संयुक्त टोलीद्वारा उद्धार
दुर्घटनाको खबर प्राप्त हुनासाथ नेपाल प्रहरी, सशस्त्र प्रहरी बल र नेपाली सेनाको संयुक्त टोली घटनास्थलमा परिचालन गरिएको थियो। भीरबाट सवारीसाधन खसेका कारण उद्धार कार्य अत्यन्त चुनौतीपूर्ण बनेको थियो।
सशस्त्र प्रहरी बलको सुरक्षा बेस भीमफेदीबाट खटिएको टोलीसहित अन्य सुरक्षाकर्मीले घाइतेको उद्धार, मृतकको शव संकलन तथा अस्पतालसम्म पुर्याउने कार्य गरेका थिए। दुर्घटनास्थलको भौगोलिक अवस्था र सवारीसाधन खसेको गहिराइका कारण उद्धारमा कठिनाइ भएको सुरक्षाकर्मीले बताएका छन्।
यसैबीच, दुर्घटनाको वास्तविक कारण पत्ता लगाउन सम्बन्धित निकायले अनुसन्धान अघि बढाएको छ। सवारीसाधनको प्राविधिक अवस्था, सडकको अवस्था, यात्रुको संख्या, चालकको अवस्था तथा दुर्घटनाअघिको परिस्थितिबारे छानबिन हुनुपर्ने देखिएको छ।
चाडपर्वमा यात्रुको चापसँगै बढ्छ दुर्घटना जोखिम
नेपाली समाजमा दसैँ, तिहार र छठजस्ता पर्व पारिवारिक पुनर्मिलन, सांस्कृतिक उत्सव र सामाजिक सद्भावका महत्त्वपूर्ण अवसर हुन्। रोजगारी, अध्ययन तथा विभिन्न कामका सिलसिलामा सहरमा बसोबास गर्ने नागरिक पर्व मनाउन आफ्नो गाउँघर फर्किने गर्छन्।
यही समयमा सार्वजनिक यातायातमा यात्रुको चाप अत्यधिक बढ्ने गरेको छ। सीमित सवारीसाधनमा धेरै यात्रु राख्ने, छिटो गन्तव्यमा पुगेर पुनः अर्को यात्रा गर्ने प्रतिस्पर्धा तथा चालकलाई पर्याप्त विश्राम नदिने प्रवृत्तिले दुर्घटनाको जोखिम बढाउन सक्छ।
कतिपय अवस्थामा यातायात व्यवसायीको व्यावसायिक प्रतिस्पर्धा र यात्रुको चाप व्यवस्थापन गर्न नसक्दा सवारीसाधनको क्षमताभन्दा बढी यात्रु राख्ने समस्या पनि देखिन्छ। चालकको शारीरिक तथा मानसिक थकान, तीव्र गति र जोखिमपूर्ण सडकको अवस्था एकसाथ जोडिँदा दुर्घटनाको सम्भावना अझ बढ्न सक्छ।
त्यसैले सडक सुरक्षालाई चालकको व्यक्तिगत जिम्मेवारीमा मात्र सीमित नराखी यातायात व्यवसायी, सवारीधनी, नियामक निकाय र सरकार सबैको साझा जवाफदेहिताका रूपमा लिन आवश्यक छ।
नेपालको भौगोलिक बनावटका कारण पहाडी तथा हिमाली क्षेत्रका सडकहरू आफैँमा चुनौतीपूर्ण छन्। भीरपाखा काटेर निर्माण गरिएका साँघुरा सडक, जोखिमपूर्ण घुम्ती, कमजोर सडक सतह, पहिरोको सम्भावना तथा आवश्यक सुरक्षा बार र संकेत चिह्नको अभावले दुर्घटनाको जोखिम बढाउने गरेको छ।
सडक विस्तार र कालोपत्रेलाई मात्र विकासको आधार मान्ने प्रवृत्तिभन्दा निर्माण भएका सडक कति सुरक्षित छन् भन्ने विषयमा राज्यले विशेष ध्यान दिनुपर्ने देखिन्छ।
भीमफेदीको चिसापानीगढीमा भएको दुर्घटनाले पनि जोखिमयुक्त सडकखण्डको पहिचान, सुरक्षा पूर्वाधारको अवस्था, सवारीसाधनको नियमित प्राविधिक परीक्षण तथा सार्वजनिक यातायातको अनुगमन कति प्रभावकारी छ भन्ने विषयमा गम्भीर प्रश्न उठाएको छ।
यद्यपि दुर्घटनाको वास्तविक कारण अनुसन्धानबाट पुष्टि हुन बाँकी रहेकाले कुनै एक पक्षलाई दोषी ठहर गर्नुभन्दा तथ्यमा आधारित छानबिन र सुधारमा जोड दिनु आवश्यक छ।
सडक दुर्घटना मानवीय मात्र होइन, सामाजिक तथा आर्थिक संकट पनि
सडक दुर्घटनाबाट हुने क्षति मृतक र घाइतेको संख्यामा मात्र सीमित हुँदैन। परिवारका अभिभावक, कमाउने सदस्य तथा भविष्यका सम्भावना बोकेका बालबालिकाले ज्यान गुमाउँदा त्यसको प्रभाव पुस्तौँसम्म पर्न सक्छ।
दुर्घटनामा घाइते भएका व्यक्तिको उपचार, पुनःस्थापना र दीर्घकालीन हेरचाहले परिवारलाई आर्थिक तथा मानसिक संकटमा पार्न सक्छ। कतिपय अवस्थामा परिवारको आर्थिक आधार नै समाप्त हुने अवस्था आउँछ।
भीमफेदी दुर्घटनामा एउटै गाउँका १३ जनाले ज्यान गुमाएको घटनाले एउटा समुदायले एकैपटक कति ठूलो सामाजिक र पारिवारिक क्षति व्यहोर्नुपर्छ भन्ने पीडादायी यथार्थ उजागर गरेको छ।
सडक सुरक्षा अब राष्ट्रिय प्राथमिकता बन्नुपर्छ
त्यसैगरी सवारीसाधनको नियमित प्राविधिक परीक्षण, जोखिमयुक्त सडकखण्डमा सुरक्षा बार, संकेत चिह्न र सडक मर्मत, ट्राफिक निगरानी तथा आकस्मिक उद्धार प्रणालीलाई थप व्यवस्थित बनाउनुपर्छ।
दुर्घटना भइसकेपछि उद्धार र राहतमा सक्रिय हुनु राज्यको दायित्व हो। तर त्यसभन्दा महत्त्वपूर्ण दायित्व दुर्घटना हुनै नदिने पूर्वतयारी गर्नु हो। सडक निर्माणसँगै सुरक्षा मापदण्डको अनिवार्य पालना, यातायात क्षेत्रको प्रभावकारी नियमन र दोषीमाथि निष्पक्ष कारबाही सुनिश्चित हुनुपर्छ।
भीमफेदी दुर्घटनाले चाडपर्व लक्षित विशेष सुरक्षा रणनीति मात्र होइन, वर्षभरि लागू हुने दीर्घकालीन सडक सुरक्षा नीति र प्रभावकारी अनुगमन प्रणालीको आवश्यकता पुनः स्मरण गराएको छ।
विकासको अर्थ सडक निर्माण गर्नु मात्र होइन, त्यही सडकबाट यात्रा गर्ने नागरिकको जीवन सुरक्षित बनाउनु पनि हो। नागरिकले घरबाट निस्कँदा सकुशल गन्तव्यमा पुग्ने र पर्व मनाएर सुरक्षित रूपमा घर फर्किने वातावरण निर्माण गर्नु राज्यको प्राथमिक जिम्मेवारी हो।
सडक दुर्घटनालाई सामान्य घटनाका रूपमा लिने प्रवृत्तिको अन्त्य गर्दै प्रत्येक नागरिकको जीवनलाई सर्वोपरि राख्ने सुरक्षित यातायात प्रणाली निर्माण गर्नु आजको आवश्यकता हो।
