शंखरापुर, काठमाण्डौंबाट। नेपालको सडक पूर्वाधारमा नयाँ आयाम थपेको नागढुंगा–सिस्नेखोला सुरुङमार्ग प्रयोग गर्ने सवारीसाधनबाट आज आइतबारदेखि सडक उपभोग दस्तुर (टोल शुल्क) सङ्कलन सुरु भएको छ। नागढुंगा सुरुङमार्ग निर्माण आयोजनाले सार्वजनिक सूचना जारी गर्दै सवारीसाधनको वर्ग र आवागमनको दिशाअनुसार फरक–फरक शुल्क निर्धारण गरेको हो।
सडक बोर्ड नेपालको कार्यकारी समितिको २०८३ असोज १२ गतेको निर्णय तथा नेपाल राजपत्रमा प्रकाशित सूचनाअनुसार शुल्क सङ्कलन सुरु गरिएको हो। आयोजनाका अनुसार सुरुङमार्ग हुँदै काठमाडौँ प्रवेश गर्ने र उपत्यकाबाट बाहिरिने सवारीसाधनका लागि छुट्टाछुट्टै दर तोकिएको छ। यससँगै सुरुङमार्ग प्रयोग गर्ने सवारीचालकले नियमित यात्रा खर्चमा टोल शुल्कसमेत जोड्नुपर्ने भएको छ।
कुन सवारीसाधनले कति शुल्क तिर्नुपर्छ?
आयोजनाले सार्वजनिक गरेको दरअनुसार सुरुङमार्ग प्रयोग गर्ने सवारीसाधनको शुल्क विवरण यस्तो छ।
सवारीसाधनको वर्गीकरणअनुसार शुल्क निर्धारण गरिएको छ। विशेषगरी ठूला तथा भारी सवारीसाधनका लागि शुल्क तुलनात्मक रूपमा बढी तोकिएको छ।
नेपालको पहिलो आधुनिक सडक सुरुङमार्ग
नागढुंगा–सिस्नेखोला सुरुङमार्ग नेपालको पहिलो आधुनिक सडक सुरुङमार्ग हो। करिब २.६८८ किलोमिटर लामो मुख्य सुरुङले काठमाडौँको बलम्बु क्षेत्रलाई धादिङको सिस्नेखोलासँग जोड्छ। नागढुंगा–नौबिसे सडकखण्डको घुमाउरो उकालो, सवारी चाप र जामको समस्या कम गर्ने उद्देश्यले निर्माण गरिएको यो आयोजना नेपालको यातायात पूर्वाधार विकासमा महत्त्वपूर्ण उपलब्धिका रूपमा लिइएको छ।
परम्परागत सडकमा नागढुंगाको उकालो पार गर्न लामो समय लाग्ने अवस्थामा सुरुङमार्गले यात्रा समय उल्लेख्य रूपमा घटाउने अपेक्षा गरिएको छ। अनुकूल अवस्थामा सुरुङमार्ग पार गर्न करिब सात मिनेट लाग्ने बताइएको छ। यसबाट काठमाडौँ उपत्यका प्रवेश गर्ने तथा बाहिरिने यात्रु, मालवाहक सवारीसाधन र चालकलाई समय बचतमा सहयोग पुग्ने विश्वास गरिएको छ।
नगद तथा क्यूआरबाट भुक्तानीको व्यवस्था
सुरुआती चरणमा सवारीचालकले नगद वा क्यूआर कोडमार्फत टोल शुल्क भुक्तानी गर्न सक्ने व्यवस्था गरिएको छ। आगामी दिनमा आरएफआईडी (RFID) कार्ड तथा ट्याग प्रविधिमार्फत स्वचालित रूपमा शुल्क सङ्कलन गर्ने प्रणाली लागू गर्ने तयारी रहेको आयोजनासम्बन्धी विवरणमा उल्लेख छ। यस्तो प्रणाली प्रभावकारी रूपमा सञ्चालनमा आएमा शुल्क सङ्कलनमा लाग्ने समय घट्नुका साथै सवारी आवागमन व्यवस्थापनमा सहजता आउने अपेक्षा गरिएको छ।
सुरुङमार्ग सञ्चालन, व्यवस्थापन, शुल्क सङ्कलन तथा मर्मतसम्भारलाई व्यवस्थित बनाउन सेवा प्रदायकमार्फत जनशक्ति परिचालन गर्ने व्यवस्था गरिएको छ। सुरुङमार्ग सञ्चालनका क्रममा सुरक्षा उपकरण, प्रकाश व्यवस्था, निगरानी प्रणाली र आपत्कालीन उद्धारको तयारीलाई पनि महत्त्व दिइएको छ।
सबै प्रकारका सवारीसाधनलाई प्रवेश अनुमति छैन
सुरुङमार्गको सुरक्षा व्यवस्थालाई ध्यानमा राख्दै पैदलयात्री, मोटरसाइकल, तीनपाङ्ग्रे तथा गैरमोटरयुक्त सवारीसाधनलाई प्रवेश निषेध गरिएको छ। पेट्रोल, डिजेल, ग्यासजस्ता अत्यधिक ज्वलनशील पदार्थ तथा विस्फोटक सामग्री बोकेका सवारीसाधनले पनि सुरुङमार्ग प्रयोग गर्न पाउँदैनन्। त्यसैले सुरुङमार्ग प्रयोग गर्नुअघि चालकले आफ्नो सवारीसाधनको वर्ग र लागू हुने सुरक्षा नियमबारे जानकारी लिन आवश्यक छ।
समय बचतसँगै खर्चको हिसाब पनि महत्त्वपूर्ण
सुरुङमार्गबाट यात्रा गर्दा समय बचत हुने भए पनि टोल शुल्कका कारण यात्राको प्रत्यक्ष खर्च बढ्नेछ। विशेषगरी नियमित रूपमा काठमाडौँ आवतजावत गर्ने सार्वजनिक यातायात, मालवाहक सवारीसाधन तथा निजी सवारीधनीले आफ्नो यात्राको समय, इन्धन खपत र शुल्कको तुलना गरेर मार्ग छनोट गर्न सक्नेछन्।
यद्यपि, सुरुङमार्गको दीर्घकालीन लाभलाई टोल शुल्कमा मात्र सीमित गरेर हेर्न मिल्दैन। सडक सुरक्षामा सुधार, यात्राको समयको बचत, सवारी चाप व्यवस्थापन र मालसामान ढुवानीमा सहजता आउन सकेमा यसले समग्र यातायात प्रणालीमा सकारात्मक योगदान पुर्याउन सक्छ।
टोल शुल्क लागू भएसँगै सुरुङमार्गको नियमित सञ्चालन र व्यवस्थापनलाई प्रभावकारी बनाउनु सम्बन्धित निकायको प्रमुख जिम्मेवारी हुनेछ। शुल्क सङ्कलनमा पारदर्शिता, सुरुङभित्रको सुरक्षा, आपत्कालीन उद्धारको तयारी तथा यात्रुलाई स्पष्ट सूचना उपलब्ध गराउन सकेमा यस आयोजनाबाट अपेक्षित लाभ प्राप्त गर्न सकिनेछ।
