अमेरिकाद्वारा इरानसमक्ष १५ बुँदे युद्धविराम प्रस्ताव: कूटनीतिक प्रयाससँगै सैन्य सक्रियता पनि तीव्र

साँखु,काठमाडौँ — पश्चिम एसियामा बढ्दो तनाव कम गर्न अमेरिकाले इरानसमक्ष १५ बुँदे युद्धविरामको प्रस्ताव अघि सारेको छ। पाकिस्तानको मध्यस्थतामा पठाइएको भनिएको यो प्रस्तावले दुई देशबीच लामो समयदेखि जारी द्वन्द्व अन्त्य हुने आशा जगाए पनि जमिनमा भने तनाव कायमै देखिएको छ।
​कूटनीतिक पहल र अविश्वासको खाडल
​पाकिस्तानमार्फत वार्ताको ढोका खोल्ने प्रयास भइरहँदा दुई देशबीच अविश्वास भने अझै गहिरो देखिन्छ। अमेरिकाले वार्ताको सङ्केत दिए पनि इरानले भने अमेरिकासँग कुनै पनि औपचारिक संवाद भइरहेको कुरालाई ठाडै अस्वीकार गरेको छ। यसले कूटनीतिक निकास कति चुनौतीपूर्ण छ भन्ने स्पष्ट पार्छ।
​सैन्य सुदृढीकरणमा अमेरिका
​एकातर्फ शान्तिको प्रस्ताव अघि सारिएको छ भने अर्कोतर्फ अमेरिकाले पश्चिम एसियामा आफ्नो सैन्य उपस्थिति झनै बलियो बनाउँदै लगेको छ।
• ​थप सैनिक परिचालन: ५० हजार सैनिक पहिले नै तैनाथ रहेको अवस्थामा थप १ हजार सैनिक र ठूलो सङ्ख्यामा जल सैनिक (Marines) परिचालन गर्ने तयारी गरिएको छ।
• ​रणनीतिक लचिलोपन: यस कदमलाई भविष्यमा आइपर्न सक्ने जुनसुकै अवस्थाको सामना गर्न र रणनीतिक लाभ लिन गरिएको तयारीका रूपमा विश्लेषण गरिएको छ।
​आर्थिक र क्षेत्रीय असर
​तनावको बाछिटा विश्व अर्थतन्त्रमा समेत देखिन थालेको छ:
• ​हर्मुज जलडमरूमध्य: इरानले विश्वकै महत्वपूर्ण व्यापारिक मार्ग 'स्ट्रेट अफ हर्मुज' मा नियन्त्रण कडा पारेपछि अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार र इन्धनको मूल्यमा प्रत्यक्ष असर परेको छ।
• ​इजरायल-लेबनान मोर्चा: इरानले इजरायलमाथि ड्रोन र मिसाइल प्रहार जारी राखेको छ भने इजरायलले इरान र लेबनानका विभिन्न ठेगानाहरूमा प्रत्याक्रमण गरिरहेको छ।
• ​राजदूतलाई निष्कासन: लेबनान सरकारले इरानी राजदूतलाई देश छोड्न निर्देशन दिएपछि क्षेत्रीय राजनीतिले नयाँ मोड लिएको छ।
​निष्कर्ष र भविष्यको बाटो
​पाकिस्तानले मध्यस्थताको भूमिका खेल्न तत्परता देखाएकाले वार्ता सफल हुने केही आशा भने बाँकी छ। तर, इरान र इजरायलबीचको प्रत्यक्ष सैन्य भिडन्त र अमेरिका-इरानबीचको अविश्वासले गर्दा तत्काल स्थायी शान्ति हुनेमा विज्ञहरू सशङ्कित छन्।
​पश्चिम एसिया अहिले कूटनीतिक संवाद र सैन्य द्वन्द्वको दोसाँधमा उभिएको छ।