साँखु,काठमाण्डौं।अमेरिका र इरानबीच केही साताअघि घोषित युद्धविराम औपचारिक रूपमा कायम रहे पनि मध्यपूर्वको वास्तविक अवस्था भने अझै विस्फोटक बन्दै गएको छ। पछिल्ला २४ घण्टामा इरानद्वारा कुवेतस्थित अमेरिकी सैन्य अड्डालाई लक्षित गरी मिसाइल तथा ड्रोन आक्रमण, इजरायलद्वारा दक्षिणी लेबनानका गाउँहरू खाली गर्न आदेश, गाजामा नयाँ हवाई हमला तथा होर्मुज स्ट्रेटको विषयमा बढ्दो कूटनीतिक दबाबले क्षेत्र पुनः व्यापक युद्धतर्फ धकेलिन सक्ने चिन्ता अन्तर्राष्ट्रिय समुदायमा बढेको छ।
अमेरिकी सेनाको सेन्ट्रल कमान्ड (CENTCOM) का अनुसार जुन १ को राति इरानले कुवेतमा रहेको अमेरिकी सैन्य सुविधालाई लक्षित गरी दुईवटा ब्यालिस्टिक मिसाइल प्रहार गरेको थियो। अमेरिकी र कुवेती हवाई प्रतिरक्षा प्रणालीले ती मिसाइल तथा केही ड्रोनहरूलाई हावामै नष्ट गरेको दाबी गरिएको छ। घटनामा कुनै मानवीय क्षति नभएको जनाइएको छ। अमेरिकी पक्षले यसलाई युद्धविरामको गम्भीर उल्लङ्घन भनेको छ भने इरानले यसलाई आफ्नो भूभागमा भएको अमेरिकी आक्रमणको प्रतिउत्तर भएको दाबी गरेको छ।
यसअघि अमेरिकाले होर्मुज क्षेत्र नजिक रहेका इरानी राडार, ड्रोन नियन्त्रण केन्द्र तथा हवाई प्रतिरक्षा प्रणालीमाथि “आत्मरक्षात्मक कारबाही” गरेको जनाएको थियो। अमेरिकी दाबीअनुसार अन्तर्राष्ट्रिय जलक्षेत्रमा उडिरहेको एउटा अमेरिकी ड्रोन इरानले खसालेपछि ती आक्रमण गरिएका थिए। त्यसपछि इरानको इस्लामिक रिभोल्युसनरी गार्ड कोर्प्स (IRGC) ले अमेरिकी सैन्य उपस्थितिविरुद्ध जवाफी प्रहार गरेको जनाएको छ।
इरानी विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता इस्माइल बगाईले क्षेत्रीय अमेरिकी सैन्य अड्डाहरूमा प्रतिकारात्मक कारबाही गर्ने अधिकार इरानसँग सुरक्षित रहेको स्पष्ट पारेका छन्। इरानले आफूले युद्ध सुरु नगरेको तर आफ्नो सार्वभौमिकता र सुरक्षा चुनौतीमा परे प्रतिउत्तर दिन पछि नहट्ने चेतावनी दोहोर्याएको छ।
यता, इजरायलले दक्षिणी लेबनानमा सैन्य गतिविधि तीव्र बनाएको छ। इजरायली सेनाले हौमिन अल–फौका, बनाफुल, अरब सलिम, रुमिन, आज्जे, अर्की तथा जबा लगायतका गाउँका बासिन्दालाई तत्काल क्षेत्र खाली गर्न निर्देशन दिएको छ। सेनाका प्रवक्ता अविचाय अद्रईले सामाजिक सञ्जालमार्फत ती क्षेत्रमा ठूलो सैन्य कारबाहीको तयारी भइरहेको भन्दै नागरिकलाई कम्तीमा एक किलोमिटर टाढा जान आग्रह गरेका छन्।
इजरायली प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतन्याहूले दक्षिणी बेरुतका हिजबुल्लाहसँग सम्बन्धित लक्ष्यहरूमा आक्रमण तीव्र पार्न आदेश दिएको अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरूले जनाएका छन्। लेबनानी अधिकारीहरूले यसलाई युद्धविरामको भावना विपरीत भएको भन्दै आलोचना गरेका छन्। पछिल्ला केही सातामा लेबनानमा सयौं मानिस मारिएका तथा लाखौं विस्थापित भएको विवरण सार्वजनिक भइरहेका छन्।
गाजामा पनि हिंसा रोकिएको छैन। मध्य गाजास्थित बुरेज शरणार्थी शिविरमा भएको इजरायली आक्रमणमा कम्तीमा एक जनाको मृत्यु भएको र अन्य घाइते भएको स्थानीय स्रोतहरूले बताएका छन्। घना बस्तीमा भइरहेका आक्रमणहरूले मानवीय संकट थप गहिरिँदै गएको चिन्ता मानवअधिकार संस्थाहरूले व्यक्त गरेका छन्।
यसबीच इरानका विदेशमन्त्री Abbas Araghchi ले अमेरिका–इरानबीच भएको युद्धविराम सम्झौतामा लेबनानको अवस्था पनि जोडिएको दाबी गरेका छन्। उनले लेबनानमाथि हुने कुनै पनि ठूलो आक्रमणलाई युद्धविराम उल्लङ्घनका रूपमा व्याख्या गरिने र त्यसको जिम्मेवारी अमेरिका तथा इजरायलले वहन गर्नुपर्ने चेतावनी दिएका छन्।
इरानी संसद्का अध्यक्ष तथा प्रमुख वार्ताकार Mohammad Bagher Ghalibaf ले पनि अमेरिकाले युद्धविरामको मर्मअनुसार व्यवहार नगरेको आरोप लगाएका छन्। उनका अनुसार इरानी बन्दरगाहहरूमाथिको दबाब, आर्थिक प्रतिबन्ध तथा लेबनानमा इजरायली गतिविधिप्रतिको अमेरिकी समर्थनले शान्ति प्रक्रियालाई कमजोर बनाइरहेको छ।
तनावको अर्को केन्द्र बनेको छ होर्मुज स्ट्रेट। विश्वको करिब पाँचौँ हिस्सा तेल तथा ग्यास आपूर्ति हुने यो समुद्री मार्गमा इरानले नियन्त्रण कडा बनाएको तथा आवागमन प्रभावित बनेपछि अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा तेलको मूल्य पुनः उकालो लागेको छ। जापानसहित ऊर्जा आयातमा निर्भर मुलुकहरूले जलमार्ग खुला राख्न कूटनीतिक पहल तीव्र बनाएका छन्।
विश्लेषकहरूका अनुसार हालको अवस्था “युद्धविरामभित्रको युद्ध” जस्तै देखिन थालेको छ। औपचारिक रूपमा अमेरिका र इरान प्रत्यक्ष युद्धबाट पछि हटे पनि कुवेत, होर्मुज, लेबनान र गाजामा जारी सैन्य गतिविधिले शान्ति प्रक्रिया अत्यन्त कमजोर रहेको संकेत दिएको छ। कुनै एक पक्षबाट हुने थप ठूलो आक्रमणले क्षेत्रीय द्वन्द्वलाई पुनः पूर्ण युद्धमा रूपान्तरण गर्न सक्ने जोखिम बढेको छ।
मुख्य निचोड
मध्यपूर्वमा घोषित युद्धविरामले तत्कालीन भिडन्तलाई केही हदसम्म रोके पनि वास्तविक तनाव समाप्त भएको छैन। इरान–अमेरिका प्रतिआक्रमण, इजरायल–लेबनान मोर्चाको विस्तार, गाजामा जारी सैन्य कारबाही र होर्मुज स्ट्रेटको अनिश्चितताले क्षेत्रलाई पुनः ठूलो युद्धको संघारमा पुर्याएको देखिन्छ। कूटनीतिक वार्ता जारी रहे पनि मैदानमा भइरहेको सैन्य गतिविधिले शान्तिको सम्भावना अझै कमजोर र अस्थिर रहेको संकेत दिएको छ।
विभिन्न अन्तरास्ट्रिय मिडियाहरुबाट साभार
