तेहरान/एजेन्सी। इरानले रणनीतिक रूपमा अत्यन्त संवेदनशील मानिने Strait of Hormuz क्षेत्रमा दुई अन्तर्राष्ट्रिय पानीजहाज नियन्त्रणमा लिएको घटनाले क्षेत्रीय तनाव थप चुलिएको छ। Islamic Revolutionary Guard Corps (आइआरजिसी) ले बुधबार उक्त जलमार्ग पार गरिरहेका जहाजहरूलाई रोकेर नियन्त्रणमा लिएको अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यम Reuters ले जनाएको हो।
प्राप्त विवरणअनुसार सुरुआतमा आइआरजिसीको नौसैनिक युनिटले जहाजहरूलाई चेतावनी दिएको थियो। तर निर्देशन नमानेपछि गनबोटमार्फत गोली प्रहार गरिएको बताइएको छ। त्यसपछि “समुद्री नियम उल्लंघन” को आरोप लगाउँदै ती जहाजहरूलाई इरानी बन्दरगाहतर्फ एस्कर्ट गरिएको जनाइएको छ। नियन्त्रणमा परेका जहाजमध्ये लाइबेरियाली झण्डा बोकेको Epaminondas र पानामाली झण्डा बोकेको MSC Francesca रहेका छन्। घटनाका क्रममा जहाजको संरचनामा आंशिक क्षति पुगे पनि चालकदल सुरक्षित रहेको जानकारी छ।
फेब्रुअरी अन्त्यतिर सुरु भएको हालको द्वन्द्वपछि इरानले पहिलोपटक यस्तो कदम चालेको हो। सोही दिन तेस्रो जहाजमा पनि आक्रमण गरिएको तर पछि त्यसलाई अघि बढ्न दिइएको स्रोतहरूले जनाएका छन्।
अमेरिकाले भने उक्त घटनाले युद्धविरामको सर्त उल्लंघन नगर्ने प्रतिक्रिया दिएको छ। ह्वाइट हाउसकी प्रवक्ता Karoline Leavitt ले ती जहाज अमेरिका वा इजरायलसँग सम्बन्धित नभएकाले युद्धविराममा असर नपर्ने बताएकी छन्। साथै उनले इरानको कदमलाई “समुद्री डाँकाजस्तै व्यवहार” भएको टिप्पणीसमेत गरेकी छन्।
यता United States ले इरानतर्फ जाने तथा त्यहाँबाट निस्कने जहाजहरूमा नाकाबन्दी जारी राखेको छ भने Iran ले नाकाबन्दी कायम रहँदासम्म वार्तामा नबस्ने अडान दोहोर्याएको छ। यही कारण इस्लामावादमा तय भएको दोस्रो चरणको वार्ता स्थगित भएको छ। अमेरिकी उपराष्ट्रपति JD Vance को सहभागिता रहने भनिएको उक्त वार्ता इरानले प्रतिनिधि नपठाएपछि रोकिएको हो।
यसैबीच अमेरिकी पूर्वराष्ट्रपति Donald Trump ले अस्थायी युद्धविरामलाई अनिश्चितकालका लागि लम्ब्याउने घोषणा गरेका छन्। इरानी संसदका सभामुख Mohammad Bagher Ghalibaf ले अमेरिकी नाकाबन्दी हटाएबिना पूर्ण युद्धविरामको अर्थ नहुने स्पष्ट पारेका छन्।
तनाव बढ्दै जाँदा तेहरानमा शक्ति प्रदर्शन गर्दै इरानले आफ्नो ब्यालिस्टिक हतियार क्षमतासमेत सार्वजनिक गरेको छ। राज्य सञ्चारमाध्यममार्फत प्रसारित दृश्यले हर्मुज जलमार्गमा आफ्नो नियन्त्रण सुदृढ रहेको सन्देश दिन खोजिएको विश्लेषण गरिएको छ।
विश्व ऊर्जा आपूर्तिको करिब २० प्रतिशत हिस्सा यही मार्ग हुँदै ओसारपसार हुने भएकाले पछिल्लो घटनाले अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा प्रत्यक्ष प्रभाव पारेको छ। कच्चा तेलको मूल्य दुई सातापछि पहिलोपटक प्रतिव्यारेल १०० डलर नाघेको छ भने दैनिक आवतजावत हुने करिब १३० जहाजको संख्या घटेर उल्लेखनीय रूपमा तल झरेको छ। अमेरिकी सेनाका अनुसार नाकाबन्दीका कारण हालसम्म कम्तीमा २९ जहाज फर्काइएको छ।
युद्ध अन्त्यका सर्तमा पनि दुवै पक्षबीच गम्भीर मतभेद कायमै छ। अमेरिकाले इरानलाई उच्चस्तरीय युरेनियम कार्यक्रम त्याग्न दबाब दिइरहेको छ भने इरानले प्रतिबन्ध हटाउने, क्षतिपूर्ति दिने र हर्मुज जलडमरूमा आफ्नो नियन्त्रणलाई मान्यता दिनुपर्ने माग अघि सारेको छ। यी मुद्दामा सहमति नजुट्दा स्थिति अझै अनिश्चित बनेको छ।
