शंखरापुर, काठमाण्डौं/अन्तर्राष्ट्रिय डेस्क।
अमेरिका र इरानबीच करिब १०७ दिनसम्म चलेको सैन्य तनाव तथा द्वन्द्व अन्त्य गर्ने दिशामा महत्वपूर्ण कूटनीतिक सफलता हासिल भएको छ। दुवै देशले प्रारम्भिक शान्ति सम्झौतामा सहमति जनाएको घोषणा गरेका छन् भने आगामी जुन १९ मा स्विट्जरल्याण्डको जेनेभामा औपचारिक हस्ताक्षर कार्यक्रम तय गरिएको बताइएको छ।
अमेरिकी राष्ट्रपति Donald Trump ले सामाजिक सञ्जालमार्फत "इरानसँगको सम्झौता अब पूर्ण भएको" घोषणा गर्दै हर्मुज जलडमरूमध्य पुनः खोल्ने र इरानी बन्दरगाहहरूमाथिको अमेरिकी नौसैनिक नाकाबन्दी हटाउने निर्णय सार्वजनिक गरेका छन्। उनले विश्वव्यापी ऊर्जा आपूर्तिलाई पुनः सहज बनाउन “जहाजहरू चल्न देऊ, तेल बग्न देऊ” भन्ने सन्देशसमेत दिएका छन्।
सम्झौताका प्रमुख बुँदा
प्राप्त विवरणअनुसार सम्झौतामा निम्न विषयहरू समेटिएका छन्–
हर्मुज जलडमरूमध्य पुनः सञ्चालनमा ल्याइने।
इरानी बन्दरगाहहरूमाथिको अमेरिकी नौसैनिक नाकाबन्दी हटाइने।
दुवै पक्षले सैन्य कारबाही स्थायी रूपमा रोक्ने।
आगामी ६० दिनभित्र थप व्यापक राजनीतिक तथा सुरक्षा सम्झौताका लागि वार्ता जारी राख्ने।
आर्थिक प्रतिबन्ध तथा अन्य विवादित विषयहरूमा थप छलफल गर्ने।
पाकिस्तानको मध्यस्थता निर्णायक
यो सम्झौतामा पाकिस्तानले महत्वपूर्ण मध्यस्थकर्ताको भूमिका खेलेको बताइएको छ। पाकिस्तानका प्रधानमन्त्री Shehbaz Sharif ले अमेरिका र इरानबीच शान्ति सम्झौता सम्पन्न भएको पुष्टि गर्दै जुन १९ मा जेनेभामा औपचारिक हस्ताक्षर हुने जानकारी दिएका छन्। कतारले समेत मध्यस्थता प्रयासमा सहयोग गरेको उल्लेख गरिएको छ।
इरानका अधिकारीहरूले लामो तथा जटिल वार्तापछि समझदारीपत्र (MoU) लाई अन्तिम रूप दिइएको बताएका छन्। हस्ताक्षरअघि इरानले नौसैनिक नाकाबन्दी अन्त्य, सैन्य आक्रमण रोक्ने प्रतिबद्धता तथा केही रोक्का वित्तीय सम्पत्ति खुला गर्ने विषयलाई प्राथमिक सर्तका रूपमा उठाएको अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरूले जनाएका छन्।
ऐतिहासिक महत्व
यदि निर्धारित मितिमा सम्झौतामा हस्ताक्षर हुन्छ भने, यसलाई अमेरिका र इरानबीच दशकौँदेखिको तनाव कम गर्ने दिशामा ऐतिहासिक उपलब्धिका रूपमा हेरिनेछ। विश्लेषकहरूका अनुसार यसले मध्यपूर्व क्षेत्रमा स्थायित्व बढाउने, अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा आपूर्ति सहज बनाउने तथा विश्व अर्थतन्त्रमा सकारात्मक प्रभाव पार्ने अपेक्षा गरिएको छ। यद्यपि इरानको आणविक कार्यक्रम लगायतका केही संवेदनशील विषय अझै पूर्ण रूपमा समाधान भइसकेका छैनन्।
विश्व बजारमा उत्साह
सम्झौताको समाचार सार्वजनिक भएसँगै अन्तर्राष्ट्रिय वित्तीय बजारमा सकारात्मक प्रतिक्रिया देखिएको छ। लगानीकर्ताहरूले युद्धको जोखिम घटेको मूल्याङ्कन गर्दै शेयर बजारमा खरिद बढाएका छन्। भारतको सेन्सेक्स करिब १,२०० अंकले बढेको र निफ्टी पनि उल्लेख्य रूपमा उकालो लागेको रिपोर्टहरूमा उल्लेख छ। अटोमोबाइल, बैंकिङ तथा रियल्टी क्षेत्रका शेयरहरूमा विशेष आकर्षण देखिएको छ।
तेलको मूल्यमा गिरावट
विश्वको करिब पाँचौं हिस्सा तेल तथा ग्यास आपूर्ति हुने हर्मुज जलडमरूमध्य पुनः खुल्ने अपेक्षाले कच्चा तेलको मूल्य घटाउन मद्दत गरेको छ। ब्रेन्ट क्रुडको मूल्य करिब ४–५ प्रतिशतले घटेर प्रतिव्यारेल ८३ डलर आसपास पुगेको बताइएको छ। यसले विश्वव्यापी मुद्रास्फीति नियन्त्रण तथा ऊर्जा लागत घटाउन सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।
एसियाली बजारमा पनि सकारात्मक प्रभाव
अमेरिका–इरानबीचको सम्भावित शान्ति सम्झौताले एसियाली शेयर बजारहरूमा समेत उत्साह थपेको छ। जापान, दक्षिण कोरिया लगायतका प्रमुख बजारहरूमा उल्लेखनीय वृद्धि देखिएको छ। ऊर्जा आपूर्ति अवरोध हट्ने आशाले लगानीकर्ताहरूको विश्वास बढेको अन्तर्राष्ट्रिय आर्थिक विश्लेषकहरूको भनाइ छ।
विश्व समुदायले अब जुन १९ मा हुने औपचारिक हस्ताक्षर कार्यक्रमलाई चासोपूर्वक हेरिरहेको छ। सम्झौता सफलतापूर्वक कार्यान्वयन भएमा यसले मध्यपूर्वमा स्थायित्व, विश्व व्यापारमा सहजता तथा ऊर्जा बजारमा दीर्घकालीन सकारात्मक प्रभाव पार्न सक्ने अपेक्षा गरिएको छ।
